و فرار مىكردند ، ولى شدت وحشت حوادث هولناك آستانه قيامت آن چنان است كه اينها را گرد هم جمع مىكند ، و همه چيز را فراموش مىكند ، گويى مىخواهند با اين اجتماعشان از شدت ترس و وحشت خود بكاهند . و به تعبير ديگر : وقتى آن صحنه‌هاى هولناك خصائص ويژه حيوانات وحشى را از آنها مىگيرد با انسانها چه مىكند ؟ ! ولى بسيارى از مفسران معتقدند كه آيه فوق اشاره به « حشر حيوانات وحشى » در دادگاه قيامت است كه آنها نيز در عالم خود و در حدود آگاهى خويش مسئوليتهايى دارند ، و اگر ظلم و ستمى به يكديگر كرده باشند در آنجا از آنها قصاص مىشود ، و اين آيه را شبيه آيه 38 سوره « انعام » مىدانند كه مىگويد : وَما مِنْ دَابَّةٍ فِي الأَرْضِ وَلا طائِرٍ يَطِيرُ بِجَناحَيْه إِلَّا أُمَمٌ أَمْثالُكُمْ ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْءٍ ثُمَّ إِلى رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ : « هيچ جنبنده اى در زمين و هيچ پرنده اى كه با دو بال خود پرواز مىكند وجود ندارد مگر اينكه امتهايى همانند شما هستند ، ما چيزى را در اين كتاب فروگذار نكرديم ، سپس همگى به سوى پروردگارشان جمع و محشور مىشوند » . در زمينه حشر و حساب حيوانات بحث مشروحى در ذيل همان آيه در سوره انعام ( جلد 5 صفحه 224 تا 227 داشتيم ) ولى آنچه در اينجا مىتوان گفت اين است كه با توجه به اينكه آيات مورد بحث از نشانه‌هاى هولناك پايان دنيا و آغاز آخرت بحث مىكند تفسير اول مناسبتر است . سپس مىافزايد : و در آن هنگام كه درياها بر افروخته شود « ! ( * ( وَإِذَا الْبِحارُ سُجِّرَتْ ) * ) . « سجرت » از ماده « تسجير » در اصل به معنى بر افروختن و به هيجان آوردن آتش است .